KŁODNICA
NOWA WIEŚ
SŁAWIĘCICE
OD PORTU
KOŹLE ...
... DO
PORTU GLIWICE
RUDZINIEC
DZIERŻNO
ŁABĘDY
Ś L U Z Y
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
|
|
|
|
 |
 |
POCHYLNIE
- ŚLUZY KOMOROWE - PODNOŚNIE
Rzeki, strumienie i
naturalne zbiorniki wodne od najdawniejszych
czasów
były wykorzystywane jako drogi wodne do przemieszczania się ludzi, a w
szczególności transportu towarów. Z
czasem układ naturalnych dróg
wodnych przestał wystarczać i postanowiono je łączyć siecią
kanałów lub
budować kanały tam, gdzie wcześniej transport wodny nie był możliwy.
Spławianie towarów wodą było i jest najtańszą, a w
dzisiejszych czasach
najbardziej ekologiczną, formą transportu.
Możliwość budowy i eksploatacji kanałów zależna była od ukształtowania terenu oraz zasobów wodnych na nim występujących, na tyle dużych aby umożliwiały utrzymanie jej odpowiedniego poziomu w kanale. Konieczność pokonania, czasami znacznej, różnicy poziomów wymagała budowy urządzeń hydrotechnicznych umożliwiających przepływ łodzi a jednocześnie uniemożliwiających gwałtowny odpływ wody. Sposobem na rozwiązanie tego problemu było podzielenie trasy kanału na odcinki leżące na jednej wysokości i utrzymujące na całej długości jednakowy poziom wody a łącznikiem tych odcinków były........
Możliwość budowy i eksploatacji kanałów zależna była od ukształtowania terenu oraz zasobów wodnych na nim występujących, na tyle dużych aby umożliwiały utrzymanie jej odpowiedniego poziomu w kanale. Konieczność pokonania, czasami znacznej, różnicy poziomów wymagała budowy urządzeń hydrotechnicznych umożliwiających przepływ łodzi a jednocześnie uniemożliwiających gwałtowny odpływ wody. Sposobem na rozwiązanie tego problemu było podzielenie trasy kanału na odcinki leżące na jednej wysokości i utrzymujące na całej długości jednakowy poziom wody a łącznikiem tych odcinków były........
POCHYLNIE
.... czyli
równy odcinek gruntu łączacy je pod skosem umożliwiajacym
przeciągnięcie łodzi. Pierwsze udokumentowane
wzmianki o
pochylniach
zbudowanych
w Chinach pochodzą z około
tysięcznego roku
p.n.e. Początkowo łodzie przeciągano po okrągłych balach, a w miarę
postępu technicznego, po ułożonym torowisku na
wózkach. W
Europie pierwsze pochylnie zbudowano w Anglii pod koniec
XVIII
w. Do najstarszych należy zaliczyć również
pochylnie Kanału
Kłodnickiego, a dokładnie jego odcinka łączącego Gliwice z kopalnią
Królowa Luiza w Zabrzu, które powstały w
pierwszych latach XIX wieku.
Liczne pochylnie były cechą charakterystyczną oddanego do eksploatacji
w 1831 roku w USA,
łączącego
Newark z
Phillipsburgiem i przedłużonego
następnie do New Jersey, Kanału
Morrisa. Kanał ten został
ostatecznie zamknięty w 1929 roku i w znacznej części przestał
fizycznie istnieć. Nieco później bo w 1844 roku rozpoczęto
budowę Kanału Elbląskiego z zachowanymi do dziś i funkcjonującymi
pochylniami.
Na poszczególnych pochylniach
siłę
niezbędną do przeciągnięcia wózka wraz z
łodzią zapewniają
koła wodne, a w jednym przypadku turbina wodna. W
odróżnieniu od Kanału
Morrisa, Kanał Elbląski wraz z pochylniami jest
nadal
eksploatowany. Unikalne rozwiązania
techniczne budowli
hydrotechnicznych, a także urządzeń mechanicznych stanowią wartość
zabytkową na skalę europejską.
Szkic
pochylni Kanału Kłodnickiego
Morris Canal -
pochylnia 12 - Newark
źródło: Canal Society of New Jersey
źródło: Canal Society of New Jersey
źródło: Głos
Pasłęka
ŚLUZY
KOMOROWE
Kanał Kłodnicki
- śluza nr 2 w Kłodnicy foto: WTSz
Gota
Canal (Szwecja) - Carl Johan źródło:Poznaj Świat nr 11(586)
Śluza na
Odrze w Koźlu
PODNOŚNIE
....których
budowę i zasadę działania mozna w skrócie przedstawić
następująco:
w tym co dotychczas stanowiło komorę śluzy umieszczono wannę (jak gdyby komorę) posiadającą własne zamknięcia. Wanna umieszczona jest na ruchomych podporach z napędem hydraulicznym. Gdy statek wpłynie do wanny zostaje ona zamknięta i całość (wanna z wodą i statkiem) zostaje podniesiona (opuszczona) i umieszczona w komorze na poziomie górnej (dolnej) wody. Po otwarciu wanny statek wypływa na kanał. Projekt został zrealizowany gdy w 1875 roku zbudowano w pobliżu Northwich pierwszą
w tym co dotychczas stanowiło komorę śluzy umieszczono wannę (jak gdyby komorę) posiadającą własne zamknięcia. Wanna umieszczona jest na ruchomych podporach z napędem hydraulicznym. Gdy statek wpłynie do wanny zostaje ona zamknięta i całość (wanna z wodą i statkiem) zostaje podniesiona (opuszczona) i umieszczona w komorze na poziomie górnej (dolnej) wody. Po otwarciu wanny statek wypływa na kanał. Projekt został zrealizowany gdy w 1875 roku zbudowano w pobliżu Northwich pierwszą
na świecie,
jedyną w Anglii, hydrauliczną
podnośnię. Podnośnia Anderton, bo o niej mowa, z biegiem lat zyskała
miano Katedry Kanałów. Podczas budowy Kanału
Centralnego w
Belgii zastosowanie
podnośni pozwoliło
pokonać spad wody wynoszący 64 m na odcinku 7 km. Zbudowano
tam 4 podnośnie, a pierwsza z nich w Louviere
również wg projektu Edwina Clarka, została oddana do
eksploatacji w
1888 roku. Można by wymienić jeszcze wiele podnośni, które
oddawane
były do użytku co kilka lat na różnych kanałach. Wiele z
nich pracuje
do dziś, niektóre, odrestaurowane, zachowane są jako zabytki
techniki
jak np podnośnia Henrichenburg - Waltrop w Niemczech.
Anderton
(Anglia) - 1875 r
źródło:Anderton Boat Lift
źródło:Anderton Boat Lift
Henrichenburg
(Niemcy) - 1899 r
źródło: Schiffshebewerk Henrichenburg
źródło: Schiffshebewerk Henrichenburg
Strépy-Thieu
(Belgia) - 2002 r
źródło: Canals and Inland.....
źródło: Canals and Inland.....
Kanał Elbląski
- pochylnia Buczyniec
żródło: Gliwiczanie.pl
Budowy wyżej wspomnianych pochylni, z
uwagi na sposób w jaki przemieszczano łodzie zwanych
"pochylniami o
suchym grzbiecie", z czasem zaniechano. Zastąpiono je pochylniami na
których wózek zaopatrzony w zamykaną wannę
mógł przewozić łódź wraz z
wodą. Pierwsza taka powstała w roku 1839 w pobliżu Glasgow i mogła
przenosić jednostki o ładowności 50 ton. Takie pochylnie stosowane są
do dziś jak np. Ronquieres
w Belgii lub St
Louis-Arzviller we Francji. Na terenach bardziej płaskich,
tam gdzie na
dłuższym odcinku kanału spad wody był stosunkowo mały, radzono sobie
budując znacznie prostsze, łatwiejsze w obsłudze i eksploatacji .....
Schemat
pochylni z wanną
.........w
których komora po obu stronach zamykana była dwudzielnymi
wrotami,
zaopatrzonymi w dodatkowe ruchome klapy umożliwiające jej napełnianie
lub opróżnianie. Drewnianą konstrukcję komory szybko
zastąpiono
kamieniem lub cegłą. Wspomniany
wyżej Kanał Kłodnicki miał takich śluz aż 18. Spad wody
(różnica między
poziomem górnej i dolnej wody), możliwy do uzyskania w
takiej śluzie
ograniczały możliwości techniczne takie jak konstrukcja i napęd
wrót.
Wrota otwierane były ręcznie tak jak te na śluzie w Koźlu. Wprowadzanie
do eksploatacji coraz większych jednostek pływających wymusiło
budowę dłuższych i
szerszych
komór jednak niedoskonałość zamknięć (wrót) nie
pozwalała na ich
pogłębienie. Poradzono sobie budując ciągi śluz, jedna za drugą,
tworzących jak gdyby stopnie schodów. Z czasem
zastąpiono
drewniane wrota - metalowymi a także wprowadzono nowy typ zamknięcia
komory - zasuwy poruszające się w
pionie. Oba typy zamknięć - wrota i
zasuwy stosowane są do dnia
dzisiejszego. Równolegle z udoskonalaniem
istniejacych rozwiązań technicznych trwały prace nad zupełnie nowymi.
Pomysłodawcą nowatorskiego rozwiązania był angielski inżynier Edwin
Clark, który zaprojektował
Śluza komorowa
drewniana
Zalecana : rozdzielczość
- 1024 x 768, przeglądarka -
Mozilla, Firefox, Opera
Text and photo copyright (c) 2006 by Janusz Niemczuk except where clearly indicated
Aktualizacja: marzec 2008
Text and photo copyright (c) 2006 by Janusz Niemczuk except where clearly indicated
Aktualizacja: marzec 2008
e-mail:
kanal.gliwicki@gmail.com
GÓRA
