kanał gliwicki

KANAŁ GLIWICKI

..... TO 42 km ZMIENIAJĄCEGO SIĘ KRAJOBRAZU, ŚLUZ, BAREK I JEDYNE W SWOIM RODZAJU "BEZKOLIZYJNE" SKRZYŻOWANIE KANAŁU I RZEKI - SYFON KŁODNICY, PRZESZŁO SZEŚĆDZIESIĘCIOLETNIE PRACUJĄCE MASZYNY

GÓRNOŚLĄSKA DROGA WODNA

Pisząc o Kanale Gliwickim należy cofnąć się w czasie i wspomnieć o starym Kanale Kłodnickim, którego plany powstały w XVIII wieku a budowę rozpoczęto w roku 1801. Po niedługim czasie okazało się jednak, że szybki wzrost zapotrzebowania na węgiel, wyroby hutnicze i inne towary wymaga zwiększenia przewozów i wprowadzenia większych jednostek pływających. Po poszerzeniu kanału od 1823 r do Gliwic przypływają barki i statki odrzańskie. W latach 1843 - 1855 spławiano ponad 50 tys. ton węgla rocznie. Od 1883 do 1893 roku trwały szeroko zakrojone prace remontowo - modernizacyjne które umożliwiły pływanie barkom o ładowności 130 ton. W 1894 r przeprowadzono pierwszy próbny rejs parowca "Adler" a w 1897 r próbny rejs parowca ciągnącego cztery załadowane barki. Już wtedy pojawiły się pierwsze głosy mówiące o konieczności całkowitej przebudowy kanału.

Od Kanału Kłodnickiego do Kanału Gliwickiego.

W latach 20-tych XX wieku znaczenie Kanału Kłodnickiego spadło do roli drogi wodnej o znaczeniu lokalnym a przyczyn takiego stanu rzeczy można upatrywać w zmianach politycznych i gospodarczych. Przez wiele lat transport węgla i wyrobów przemysłowych, w szczególności na zaopatrzenie Berlina, stanowił znaczny procent ogólnych przewozów. Sytuacja ta uległa pogorszeniu po oddaniu do użytku w 1914 roku Kanału Centralnego co umożliwiło przejęcie tych dostaw przez okręg przemysłowy Westfalii. Ilość przewożonego Kanałem Kłodnickim węgla i koksu spadła z 3,2 mln ton w 1929 roku do 1,9 mln ton w roku 1936.
Po plebiscycie i zmianie granic na Górnym Śląsku Katowice jako największy okręg przemysłowy znalazły się po stronie polskiej i tym samym wzrosło znaczenie Gliwic. Zwolennicy budowy nowego kanału argumentowali że, 8 kopalń wydobywających 5 mln ton węgla znajduje się w promieniu kilku kilometrów od kanału. Na konferencji landów w 1927 r podkreślano że większy, nowy kanał pozwoli na skuteczne konkurowanie z okręgami na zachodzie Niemiec i jak wyliczono spowoduje to spadek cen węgla o 5 marek na tonie. Szacowano że tylko przy budowie kanału pracę znajdzie 7000 ludzi nie licząc wzrostu zatrudnienia w rozwijającym się przemyśle. Niewątpliwym argumentem "za" było też znaczenie militarne takiej drogi wodnej. Po wieloletnich przepychankach zapadła decyzja o budowie.

Budowa kanału

Wstępne, przygotowawcze prace rozpoczęły się w 1933 r i przeznaczono na ten cel 3 mln marek. Przy karczowaniu lasów i oczyszczaniu trasy przyszłego kanału zatrudniono 1000 osób. Wyburzono przeszło stuletni pałac w Łabędach, 60 budynków i przeniesiono 20 gospodarstw. Właściwe prace przy budowie kanału rozpoczęto wiosną 1934 r. Prace wykonywane były przy użyciu łopat z nie wielkim udziałem sprzętu mechanicznego. Kanał, pod budowę którego kamień węgielny wmurowano w obecności Rudolfa Hessa 14 maja 1934 r, na większości odcinków przebiegał równolegle do starego kanału. Tam gdzie koryta pokrywały się,

konieczne było wyburzenie. st.arych śluz. Sprowadzono ekipę z Zabrza która, przy pomocy materiałów wybuchowych, zniwelowała teren. Trasę kanału poprowadzono w wykopie lub nasypie przez tereny piaszczyste i niestabilne, dlatego też koryto wyłożono warstwą nieprzesiąkliwych iłów. Ograniczono w ten sposób straty wody winikające z przesiąkania, wprowadzając jednocześnie bezwzględny zakaz kotwiczenia wszelkich jednostek pływajšcych. Zakaz ten obowiązuje nadal. Niestabilność gruntu była przyczyną wielu problemów technicznych a nawet doprowadziła w 1938 r do katastrofy na śluzie w Dzierżnie, której budowę zakończono w roku 1936 (więcej szczegółów w dziale śluza Dzierżno). W pobliżu śluz budowano również schrony przeciwlotnicze. Zachowały się do dziś, niewykorzystywane, co najwyżej jako podręczny magazynek - rupieciarnia.
Wraz z budową kanału realizowano inne inwestycje mające ułatwić transport z i do portu. Budowano autostradę (głównym inwestorem były koleje niemieckie), w 1939 r doprowadzono do portu linię kolejową. Do 1942 roku wybudowano szereg mostów, w tym również kolejowe. Poza nielicznymi wszystkie służą do dziś, a wraz z powstałymi po wojniejest ich obecnie 19 (w tym 4 kolejowe) Więcej o mostach w dziale inne budowle.
Na szczególną uwagę zasługuje tzw. syfon Kłodnicy. Jest to jedyne w Polsce miejsce gdzie "bezkolizyjnie" krzyżują się dwa cieki wodne; rzeka Kłodnica z Kanałem Gliwickim. Kłodnica przepływa pod Kanałem. Syfon Kłodnicy znajduje się około 2 km poniżej śluzy nr 2 w Nowej Wsi. W pobliżu zachowały się przyczółki , niedokończonego w czasie wojny, mostu w Lenartowicach. Przewidywano że docelowo na kanale eksploatowane będą jednostki o ładowności 1000 T, ale nigdy tak duże nie pływały. Obecnie pływają zestawy pchane - barka 500 T + pchacz. Pełną zdolność żeglugową uzyskano dopiero w 1941 r choć oficjalne otwarcie kanału odbyło się 8.12.1939 r.
W 1970 r. otwarto Kanał Kędzierzyński długości około 5,6 km, łączący Kanał Gliwicki z Zakładami Azotowymi w Kędzierzynie-Koźlu. Jeden basen portowy. Do 1983 r transportowano nim nawozy sztuczne. Obecnie jest otwarty dla żeglugi, jednak nie wykorzystywany.

Kanał Gliwicki w całej okazałości widziany z satelity.

1.	Baseny portowe w Koźlu
2.	Śluza nr 1 - Kłodnica
3.	Syfon Kłodnicy
4.	Śluza nr 2 - Nowa Wieś
5.	Kanał Kędzierzyński
6.	Śluza nr 3 - Sławięcice

7.	Śluza nr 4 - Rudziniec
8.	Śluza nr 5 - Dzierżno
9.	Zalew Dzierżno Małe
10.	Zalew Dzierżno Duże
11.	Śluza nr 6 - Łabędy
12.	Baseny portowe w Gliwicach

<<<<<

FOTOGALERIE LITERATURA MAPA STRON KONTAKT FORUM

GÓRA

>>>>>